گردوغبار در صنایع معدنی 
مقدمه
صنایع معدنی به عنوان یکی از ستونهای اقتصادی کشورها، با چالشی دائمی و مخرب به نام گردوغبار صنعتی مواجه هستند. این ذرات ریز معلق در هوا نه تنها بر سلامت کارگران تأثیر منفی میگذارند، بلکه باعث آسیب به تجهیزات، کاهش کیفیت محیط زیست اطراف معدن و حتی کاهش عمر مفید دستگاهها میشوند.
برای مقابله با این تهدید، استفاده از فناوریهای نوین و ترکیب آن با مواد شیمیایی مهارکننده گردوغبار ضروری است.
چرا کنترل گردوغبار اهمیت دارد؟
◆ جلوگیری از بیماریهای تنفسی (مانند سیلیکوزیس، آسم شغلی)
◆ کاهش خوردگی تجهیزات صنعتی
◆ افزایش دید و ایمنی در خطوط تولید
◆ جلوگیری از آلودگی خاک، آب و هوا
◆ الزامات قانونی سازمان محیط زیست و HSE
منابع تولید گردوغبار در معادن
◆ استخراج و حفاری سنگ
◆ بارگیری و تخلیه مواد
◆ حملونقل مواد با کامیون یا نوار نقاله
◆ آسیاب و خردایش سنگ
◆ ذخیرهسازی در انبارهای روباز
فناوریهای نوین کنترل گردوغبار در معادن
1. مواد شیمیایی تثبیتکننده گردوغبار (Dust Suppressants)
ترکیبات پلیمری یا نمکی که با سطح ذرات گردوغبار پیوند میزنند و از بلند شدن مجدد آنها جلوگیری میکنند.
انواع مواد مورد استفاده:
◆ کلسیم کلرید و منیزیم کلرید (جذب رطوبت)
◆ پلیمرهای محلول در آب (تشکیل لایه چسبنده)
◆ مشتقات لیگنین (ارگانیک و سازگار با محیط زیست)
فرمولاسیون این مواد معمولاً توسط شرکتهای شیمیایی دانشبنیان توسعه مییابد و بسته به نوع خاک و اقلیم معدن تنظیم میشود.
2. سامانههای مهپاش صنعتی (Dry Fog Systems)
ایجاد ذرات بسیار ریز آب (قطر <10 میکرون) که گردوغبار را در هوا گیر میاندازند و تهنشین میکنند.
مزیت این روش، مصرف بسیار کم آب و عدم خیس شدن محیط است.
3. پوششدهی سطحی و خاکپوشها (Soil Capping & Dust Control Agents)
استفاده از پوششهایی مانند ژئوتکستایلها، نمدهای پلیمری یا مواد تثبیتکننده خاک برای جلوگیری از پراکندگی گردوغبار در انبارهای روباز.
4. سیستمهای مکش و فیلتر صنعتی (Baghouse & HEPA Filters)
جذب ذرات گردوغبار از هوای اطراف ماشینآلات و فرآیندهای خردایش با استفاده از سیستمهای تهویه و فیلتراسیون پیشرفته.
5. نانوفناوری در کنترل گردوغبار
استفاده از نانوپوششهای ضد گردوغبار و نانوساختارهای جذبکننده ذرات در ابزارها، ماشینآلات و پوشش سطوح.
6. اتوماسیون مانیتورینگ گردوغبار
نصب حسگرهای تشخیص ذرات معلق (5/2 PM و 10 PM) برای پایش لحظهای غلظت گردوغبار و واکنش خودکار سامانههای مهارکننده.
مورد مطالعاتی واقعی:
در معدن سنگآهن گلگهر، استفاده از مهپاش خشک و ترکیبات شیمیایی سطحی منجر به:
◆ کاهش 70٪ ذرات معلق
◆ کاهش 30٪ مصرف آب
◆ کاهش هزینههای پاکسازی و نگهداری دستگاهها به میزان قابل توجه
• افزایش پایداری زیستمحیطی عملیات
• کاهش زمان توقف دستگاهها به دلیل آلودگی
• صرفهجویی در هزینههای HSE و فیلترها
• ارتقاء اعتبار برند صنعتی در بازارهای داخلی و بینالمللی
جمعبندی
کنترل گردوغبار در معادن، تنها یک اقدام زیستمحیطی نیست؛ بلکه گامی هوشمندانه برای افزایش بهرهوری، ایمنی و ماندگاری تجهیزات است. شرکتهایی که به جای روشهای سنتی، از ترکیب علم شیمی، اتوماسیون و مواد نوین استفاده میکنند، هم در کاهش هزینهها موفقترند و هم در حفظ محیطزیست پیشرو هستند.
